GER VERMEULEN

Ger Vermeulen

‘Volgens de leiding van deze zo succesvolle business-meeting is het vandaag op de kop af 6 jaar geleden dat ik voor het eerst een column te uwen overstaan mocht uitspreken. Ik had het toen over onze goede stad Almelo, een onderwerp dat mij nauw aan het hart ligt. Ik praat graag over onze stad,waarin het prachtig wonen en werken is en die al lang niet meer de eigenaardige negatieve klank verdient die buiten de stadsgrenzen nog steeds opklinkt.

Ik wil u daarmee na 6 jaar echter niet nog eens belasten, hoewel wij vorige week opnieuw werden geconfronteerd met een aanval op onze stad die – met alle respect – kant nog wal bleek te raken. Omdat de verloskundige afdelingen in de ZGT ziekenhuizen in Almelo en Hengelo bij toerbeurt gesloten werden, moesten enkele weken lang Almelose vrouwen in Hengelo en Hengelose vrouwen in Almelo bevallen. Zie daar een bron voor ons regionale dagblad tot diepgravend journalistiek onderzoek. En wat bleek, een Enschedese gynaecoloog had op 140 bevallingen in het MST Enschede van zeker wel meer dan 1 ( hoeveel dan? Wel 2 misschien?) zwangere Hengelose dames gehoord dat zij liever in Enschede dan in Almelo wilden bevallen. Ondanks het feit dat dit dus een te verwaarlozen aantal is en bovendien de afstand van Hengelo naar Enschede veel korter is dan naar Almelo (hetgeen de voorkeur vanuit Hengelo goed zou kunnen verklaren) kopte ons regionale dagblad,kennelijk teleurgesteld door de resultaten van zijn onderzoek, toch maar dat veel vrouwen bij voorkeur niet in Almelo willen bevallen. Geen woord overigens over Almelose dames die liever niet in Hengelo wilden bevallen. Vergis ik mij of probeert ons regionale in Enschede gevestigde dagblad geforceerd om Almelo nog steeds in een uitzonderlijke positie te manoeuvreren terwijl dat item bij de moderne Twentenaar al lang niet meer speelt? Wij moeten het in Twente – het mooiste stukje Nederland – immers met z’n allen doen en niet meer zo krampachtig de tegenstellingen jegens elkaar zoeken.

Waarheen wil ik u vandaag dan wel meenemen? Welnu, het hemd is nader dan de rok. Ik geef u een kleine inkijk in de zogenaamde Gerechtelijke kaart, zijnde de werktitel van het ministeriële plan om de gerechtelijke organisatie te veranderen.

Al meer dan 100 jaar kent ons land een indeling in 19 arrondissementen. Het arrondissement Almelo bedient Twente van Haaksbergen tot Holten tot Den Ham en alles wat daartussen ligt. De rechtbank Almelo neemt op de ranglijst qua omvang een middenpositie in. Vele jaren is de rechtspraak een rustig en stabiel bezit geweest.Tijden zijn echter veranderd. Dat de rechtspraak in onafhankelijkheid moet kunnen plaatsvinden opdat de burger niet bevreesd hoeft te zijn dat rechters oordelen zoals de overheid zou willen voorschrijven, behoort voor zich te spreken. De tendens is echter aan het veranderen. Politici zijn acteurs aan het worden die voor de bühne willen optreden. Een niet welgevallige rechterlijke beslissing leidt tegenwoordig tot rumoer bij politici die in alle landelijke dagbladen komen uitleggen dat en waarom de rechterlijke beslissing onaanvaardbaar is. De politiek wil het liefst ingrijpen in wat de rechter wel of niet mag doen. Er moeten minimum straffen komen, de wetgever (dus de politiek) moet strafbare feiten in de wet vastleggen waarvoor geen werkstraffen meer mogen worden opgelegd. En rechters die hun werk niet goed doen, moeten ontslagen kunnen worden. En de minister doet gewoon mee. Hij reageert op incidenten door onmiddellijk de wet aan te passen. Toen het hof Arnhem Saban B. met verlof liet gaan, reageerde de minister onmiddellijk door de wet te willen aanpassen Voortaan zouden gevangenisdirecteuren maar moeten beslissen of iemand verlof krijgt. Die directeuren zijn nog niet van de schrik bekomen!

Dat de samenleving meer dan vroeger reageert op wat de rechter doet is overigens niet ongewenst. Een rechter die niet begrijpt wat er in een land leeft, is niet in staat goed recht te spreken. Bedenkt u zich overigens goed dat de discussie altijd gaat over het strafrecht. Dagelijks worden vele vonnissen in handelszaken gewezen, worden familierechtelijke knopen doorgehakt, oordeelt de bestuursrechter over het overheidsoptreden en worden kort gedingen gevoerd. Tenzij u betrokkene bent hoort of ziet u daar weinig over. Een samenleving die  via  haar politici echter wil beïnvloeden wat de rechter wel of niet mag oordelen bevindt zich op een sterk hellend vlak. Iedere zaak draait om maatwerk en laat zich niet  veralgemeniseren.  Ongenuanceerd roepen over  te lage straffen is makkelijk en lekker, totdat een enkeling plotseling zelf met het strafrecht wordt geconfronteerd. Dan hoopt hij toch dat de rechter hem niet als eenheidsworst beschouwt maar maatwerk levert en luistert naar zijn persoonlijke verhaal. En de gedachte dat de rechter  maar ontslagen moet worden als hij kennelijk niet wil luisteren, legt de bijl aan de wortel van de rechtsstaat.  Het is toch ondenkbaar dat de rechter zich gedwongen moet voelen een bepaalde beslissing te nemen omdat hij anders ontslagen dreigt te worden? Voor  een goed begrip: ook nu kan de Hoge Raad rechters ontslaan die evident disfunctioneren. Dat is echter iets anders dan in onafhankelijkheid  beslissingen nemen die de samenleving liever anders zou zien.

En binnen dat krachtenveld heeft de minister bedacht dat dan maar het aantal arrondissementen verkleind moet worden omdat dan de kwaliteit van de rechtspraak zou toenemen. Is dat werkelijk zo? Niet volgens de Hoge Raad, die al lang heeft laten weten dat zij geen verschil in kwaliteit ziet tussen – bijvoorbeeld – de rechtbank Amsterdam en die in Roermond. Waarom wil de minister dat dan toch? Om tegemoet te komen aan de politici die steeds vaker vreemde rechterlijke uitspraken denken te signaleren? Het gevolg is dat is bedacht dat wij terug moeten naar 10 arrondissementen, zodat meer kennis per gerecht gebundeld kan worden. Wij in Twente krijgen te maken met de nieuwe rechtbank Oost-Nederland die de oude arrondissementen Almelo, Zwolle, Zutphen en Arnhem zal gaan omvatten..Verhoogt dat dan de kwaliteit? Nauwelijks, valt te vrezen. De rechtbank Oost-Nederland wordt met voorsprong de grootste van ons land, zowel qua oppervlakte (de afstand Den Helder-Breda) als qua bemensing, qua omzet en qua budget. De huidige rechtspraaklocaties ( dus ook Almelo en Enschede) blijven vooralsnog gehandhaafd. De afstanden worden zo extreem (het Haagse denken houdt bij Amersfoort op!) dat al die rechtspraaklocaties nauwelijks iets anders zullen gaan doen dan ze nu al doen. Er komt een bestuur dat op verre afstand zal zitten en al die locaties zullen weer een sub-bestuur moeten krijgen – met alle kosten vandien. En wat te denken van de rechters die ook op andere locaties kunnen worden ingezet? Een trein vol met rijdende rechters. Praktisch en kostenbesparend?

Ik durf de stelling aan dat de kwaliteit en de betrouwbaarheid van de rechtspraak in Nederland van hoog niveau is. Evenzeer kan ik u verzekeren dat de zwaarte van de straffen die hier ten lande worden opgelegd gemiddeld fors zwaarder is dan in de ons omringende westerse landen. De vaak gehoorde roep om zwaardere straffen vindt dan ook geen basis in de werkelijkheid van alle dag. Voor een extreme vergroting van de arrondissementen, die bar weinig draagvlak vindt binnen de gerechten, is dan ook zeker geen noodzaak aanwezig vanuit kwaliteitsoogpunt. Sterker nog, die vergroting zou er niet moeten komen. De extreme schaalvergroting in het onderwijs heeft al hoog en breed geleerd dat het niet leidt tot verbetering, minder kosten of tot gelukkiger werknemers.

Ten slotte, mocht u denken: wat ziet die Vermeulen er toch anders uit, dan komt dat door het feit dat ik na 40 jaar mijn snor heb verwijderd. Soms vraagt het leven nu eenmaal om ferm en krachtdadig ingrijpen.’

Ger Vermeulen, 6 september 2010